Pháp luật 09:03, 17/09/2016 GMT+7

BP - Bộ luật Lao động (BLLĐ) đã được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 18-6-2012 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1-5-2013. Sau hơn 3 năm áp dụng vào thực tiễn cuộc sống, BLLĐ đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, điều chỉnh một cách hài hòa, ổn định mối quan hệ giữa người sử dụng lao động với người lao động, qua đó góp phần thúc đẩy phát triển sản xuất và đời sống xã hội. Tuy nhiên, trước bối cảnh nền kinh tế và xã hội phát triển nhanh, nhất là từ khi Việt Nam gia nhập Tổ chức thương mại thế giới và nhiều hiệp định thương mại khác, một số quy định trong BLLĐ đã bộc lộ những bất cập, đặc biệt là các quy định về việc làm, tiền lương, giờ làm việc đang trở thành rào cản gây khó cho doanh nghiệp thời hội nhập.

Sự chồng chéo trong các văn bản dưới luật

Điều mà không ai có thể phủ nhận là từ khi có hiệu lực đến nay, BLLĐ năm 2012 đã góp phần tích cực vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cùng với chất lượng cuộc sống của người lao động. Nhưng đến nay một số điều của luật đang có sự chồng chéo về các văn bản hướng dẫn thi hành. Cụ thể, hiện đã có hơn 60 nghị định cùng với rất nhiều thông tư hướng dẫn đã được ban hành trong hơn 3 năm qua để hướng dẫn thực thi một số điều của BLLĐ 2012, tuy nhiên chất lượng hướng dẫn của những văn bản này vẫn còn nhiều điểm hạn chế. Đơn cử là ngày 20-5-2013, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 44/2013/NĐ-CP hướng dẫn về hợp đồng lao động đã nhắc đến những vấn đề về quản lý lao động và tiền lương, nhưng ngày 10-5-2015, Chính phủ ban hành Nghị định số 05/2015/NĐ-CP lại bao quát thêm vấn đề này một lần nữa. Hay như ngày 23-6-2015, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành Thông tư số 23/2015/TT-BLĐTBXH hướng dẫn một số điều về tiền lương của Nghị định số 05/2015/NĐ-CP và tiếp đó, ngày 16-11-2015, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội lại ban hành Thông tư số 472015/TT-BLĐTBXH hướng dẫn thực hiện một số điều về hợp đồng lao động, kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất theo quy định tại Nghị định số 05/2015/NĐ-CP.

Chính sự bất cập nêu trên nên hiện nhiều doanh nghiệp rất vất vả khi thực hiện bộ luật này, vì làm bất cứ việc gì phải luôn cùng lúc tra cứu nhiều nghị định, thông tư hướng dẫn. Đã vậy, lại vì có nhiều văn bản hướng dẫn chồng chéo nhau nên doanh nghiệp vừa tốn thời gian tra cứu, lại không biết áp dụng văn bản nào cho đúng. Nếu chỉ có một văn bản với sự bao quát rộng, đầy đủ thì doanh nghiệp sẽ đỡ vất vả khi tra cứu. Chưa hết, các doanh nghiệp xuất khẩu các mặt hàng nông sản đang kêu trời, vì gặp khó khăn do rào cản trong chính sách an sinh xã hội. Vì để bán được sản phẩm nông sản qua chế biến ra thị trường nước ngoài, thì bên cạnh các điều kiện về nhà xưởng bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm..., doanh nghiệp còn phải đảm bảo các chính sách về trách nhiệm xã hội. Bởi, khách hàng nước ngoài khi mua hàng, họ sẽ đánh giá chính sách an sinh xã hội theo quy định của BLLĐ Việt Nam và các quy định riêng của từng khách hàng. Đối với các tiêu chuẩn của khách hàng tuy rất khó nhưng doanh nghiệp vẫn phải vượt qua được. Nhưng còn một số quy định của BLLĐ 2012, doanh nghiệp rất khó thực hiện cho đúng. Ví dụ, để giao sản phẩm là nhân hạt điều đúng thời hạn theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp phải tăng ca làm việc và như vậy là đã vi phạm thời gian làm thêm theo quy định của BLLĐ. Và đây là một trong những lý do để khách hàng đánh lỗi và họ sẽ từ chối đơn đặt hàng. Và vấn đề này sẽ càng khắt khe hơn khi Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương chính thức có hiệu lực.

Mức phí bảo hiểm xã hội cao

Qua tìm hiểu trong tỉnh cho thấy, có rất nhiều vị đại diện của các doanh nghiệp cho rằng, hiện nay tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) tới 24% (gồm 18% BHXH, 3% đóng bảo hiểm y tế, 1% bảo hiểm thất nghiệp và 2% phí công đoàn) là rất cao và gây khó khăn cho doanh nghiệp. Được biết, đây cũng là mức đóng cao nhất trong khu vực ASEAN. Và vấn đề này được doanh nghiệp kêu ca nhiều hơn kể từ khi Luật BHXH có hiệu lực, tức là từ ngày 1-1-2016 đến ngày 31-12-2017, tiền lương tháng đóng BHXH bao gồm: Mức lương và phụ cấp lương theo quy định của pháp luật lao động được ghi trong hợp đồng lao động. Với mức đóng như vậy thì các doanh nghiệp đều phải đóng thêm BHXH, đặc biệt đối với các doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động thì số tiền doanh nghiệp phải chi thêm cho việc này là một con số không hề nhỏ. Việc tăng đóng BHXH sẽ buộc doanh nghiệp phải đưa nó vào giá thành dẫn đến doanh nghiệp mất tính cạnh tranh về giá.

Vì thế, để giảm thiểu phần nào khoản chi phí BHXH phát sinh buộc các doanh nghiệp phải tìm cách để “lách luật”. Theo quy định của BLLĐ, doanh nghiệp phải thỏa thuận với người lao động để sửa đổi, bổ sung hợp đồng lao động trước khi cắt giảm phụ cấp lương. Nhưng trong thực tế, không một người lao động nào lại đồng ý bị mất tiền như vậy. Còn đối với doanh nghiệp, nếu không đảm bảo thu nhập của người lao động tăng lên mà bị cắt giảm các khoản khác ngoài tiền lương, thì doanh nghiệp sẽ đứng trước nguy cơ không giữ được người lao động lâu dài. Vì thế, các doanh nghiệp thường lách luật bằng việc chuyển các khoản phụ cấp lương hiện tại thành tiền thưởng, ghi giảm mức lương theo hợp đồng lao động và trả tiền lương làm thêm giờ bù đắp hoặc sử dụng hỗn hợp theo cả hai kiểu trên.

Nhưng dù làm cách này hay cách kia thì cũng luôn luôn đặt doanh nghiệp vào thế khó khi bị thanh - kiểm tra một cách bài bản. Vì vậy, việc sửa đổi, bổ sung pháp luật lao động theo hướng vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp vừa thuận lợi trong quản lý, đồng thời lại đảm bảo doanh nghiệp phát triển, từ đó đảm bảo quyền lợi của người lao động. Theo đó, BLLĐ mới cần nới rộng thời gian làm thêm, tính lại tỷ lệ đóng BHXH bắt buộc.

N.V