Pháp luật 07:59, 09/09/2015 GMT+7

Tuy nhiên, điều mà người viết muốn đề cập tới trong bài này là ở chỗ, thế nào là quyền bào chữa? Hay khái niệm về quyền bào chữa là như thế nào? Nói tóm lại là nội hàm của quyền bào chữa bao gồm những yếu tố nào? Vì trong Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành cũng như trước đó chưa một lần đề cập tới vấn đề này. Trong khi, ai cũng biết rằng quyền bào chữa là một trong những chế định quan trọng và phức tạp, vừa mang tính lý luận vừa mang tính thực tiễn cao. Đây cũng là vấn đề đã được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm. Thế nhưng, kể từ lần đầu tiên quyền bào chữa được ghi nhận trong Hiến pháp năm 1946 đến nay và cả trong các văn bản pháp luật thực định, thậm chí ngay cả trong dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi vẫn chưa có được một khái niệm cụ thể về quyền bào chữa. Cụ thể, trong Điều 11 của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi mới chỉ quy định về việc bảo đảm quyền bào chữa của người bị buộc tội, với nội dung như sau: Người bị buộc tội có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa. Cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng có trách nhiệm bảo đảm cho người bị buộc tội thực hiện quyền bào chữa của họ theo quy định của bộ luật này.

Ai cũng biết rằng quyền bào chữa là một trong những chế định quan trọng. Song, chính vì trong Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành cũng như trước đó chưa một lần đề cập tới vấn đề thế nào là quyền bào chữa nên thực tế trong nhiều năm qua đã cho thấy, hệ quả của sự khiếm khuyết này là nội dung bào chữa, phạm vi bào chữa, chủ thể bào chữa, cơ chế bảo đảm quyền bào chữa... không được xác định rõ và thiếu sự thống nhất. Cũng từ đó đã dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau trong tư duy của những người tiến hành tố tụng. Đồng thời, chính điều này đã trực tiếp làm giảm chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự và nguyên tắc pháp chế bị xâm hại. Vì vậy, tôi đề xuất là trong Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi lần này cần được bổ sung khái niệm về quyền bào chữa. Và trong đó cần thể hiện rõ bản chất, phạm vi, chủ thể và thời điểm bào chữa.

Và để thực hiện được việc này thì trước hết phải giải quyết vấn đề thế nào là quyền bào chữa? Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia thì bào chữa là: Dùng nhiều lý lẽ, chứng cớ để bênh vực cho hành vi của ai đó đang bị xem là phạm pháp hoặc đang bị lên án. Còn theo Từ điển tiếng Việt của Nhà xuất bản Thanh Niên năm 2000 thì bào chữa là: Chống cãi, bênh vực (bào chữa cho người bị cáo). Cũng theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia thì “quyền” là: Những việc mà một người được làm mà không bị ai ngăn cản, hạn chế. Còn theo Từ điển tiếng Việt của Nhà xuất bản Thanh Niên năm 2000, “quyền” là: Thế lực có thể định đoạt được việc này hay việc khác... 2. Phương tiện dùng trong lúc biến... 3. Tạm làm, tạm giữ một chức gì...

Từ những khái niệm và phân tích trên, tôi xin đề xuất về nội dung của khái niệm quyền bào chữa như sau: Quyền bào chữa của người bị truy tố, buộc tội hoặc người được nhờ bào chữa là các hoạt động nhằm loại trừ hay giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của mình hoặc của người nhờ bào chữa để góp phần bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa. Và điều quan trọng hơn là khi đã có khái niệm rõ ràng về quyền bào chữa, thì quy định đó phải trở thành nguyên tắc để hình thành các chế định về người bào chữa cùng với các thiết chế cần thiết khác, nhằm bảo đảm quyền bào chữa của người bị truy tố, bị buộc tội được tôn trọng và thi hành nghiêm.

N.V