Pháp luật 08:57, 22/03/2015 GMT+7

Tuy nhiên, tại Khoản 2, Điều 109 của Bộ luật dân sự 2005 lại phá vỡ thẩm quyền người đại diện của hộ bằng quy định: Việc định đoạt tài sản là tư liệu sản xuất, tài sản chung có giá trị lớn của hộ gia đình phải được các thành viên từ đủ mười lăm tuổi trở lên đồng ý; đối với các loại tài sản chung khác phải được đa số thành viên từ đủ mười lăm tuổi trở lên đồng ý. Quy định này của Bộ luật dân sự hiện hành tưởng chừng giải quyết được mâu thuẫn nội bộ giữa các thành viên trong hộ gia đình, nhưng cuối cùng lại càng cho các mâu thuẫn được đẩy lên cao khi quy định quyền quyết định của mọi thành viên trong hộ là ngang bằng nhau, kể cả là thành viên chỉ mới đủ 15 tuổi. Trong mối quan hệ gia đình mà phần lớn dựa vào phong tục, truyền thống gồm nhiều thế hệ với các mối quan hệ đan xen như cha mẹ với con cái, vợ với chồng và ông bà với các cháu... thì không thể đưa yếu tố bình đẳng, ngang bằng làm căn cứ để tạo ra quyết định chung của cả hộ được. Mặt khác, điều này còn làm tăng nguy cơ rủi ro với các chủ thể khi xác lập giao dịch với hộ gia đình khi mà sự mâu thuẫn trong gia đình có thể xảy ra bất cứ lúc nào và sẽ làm cho giao dịch họ xác lập bị tuyên bố là vô hiệu. Trên thực tế, một số chủ thể là thành viên trong hộ gia đình lợi dụng sự biến động của giá cả thị trường, lợi dụng chi tiết việc mua bán không có sự đồng ý của tất cả các thành viên để yêu cầu tòa án tuyên bố quan hệ chuyển nhượng quyền sử dụng đất đã xác lập trước đó. Và chính điều này đã gây phức tạp và xáo trộn các quan hệ xã hội.

Về độ tuổi của cá nhân được quyền quyết định đối với giao dịch liên quan đến tài sản chung của hộ gia đình, theo quy định của Bộ luật dân sự 2005 là tròn 15 tuổi. Trong khi đó, theo Điều 146 Nghị định số 181/2004/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật đất đai quy định phải là cá nhân từ tròn 18 tuổi trở lên: “Hợp đồng chuyển đổi, chuyển nhượng, thuê, thuê lại quyền sử dụng đất; hợp đồng hoặc văn bản tặng cho quyền sử dụng đất; hợp đồng thế chấp, bảo lãnh, góp vốn bằng quyền sử dụng đất thuộc quyền sử dụng chung của hộ gia đình phải được tất cả các thành viên có đủ năng lực hành vi dân sự trong hộ gia đình đó thống nhất và ký tên hoặc có văn bản ủy quyền theo quy định của pháp luật về dân sự”. Như vậy, về độ tuổi của cá nhân được quyền quyết định đối với giao dịch liên quan đến tài sản chung của hộ gia đình đã có sự không thống nhất giữa quy định của Bộ luật dân sự năm 2005 với các văn bản pháp luật chuyên ngành trong lĩnh vực đất đai.

Đối với quy định về loại giao dịch có tính chất “định đoạt” trong Bộ luật dân sự 2005, theo suy nghĩ của tôi thì không có ý nghĩa. Bởi vì, phạm vi các loại giao dịch mà hộ gia đình xác lập giao dịch liên quan đến hoạt động sản xuất - kinh doanh không chỉ bó hẹp trong các giao dịch có tính định đoạt, mà còn các giao dịch khác như cho thuê, thế chấp, cầm cố... tài sản chung. Vậy những giao dịch như thuê, thế chấp, cầm cố không có tính chất định đoạt, khi ký hợp đồng không phải có sự đồng ý của tất cả các thành viên, nhưng đến khi những tài sản này bị xử lý thì cần phải có sự đồng ý của các thành viên? Quy định này thực sự đã “gài bẫy” cho những chủ thể kém hiểu biết về pháp luật, đồng thời vô tình tạo điều kiện cho sự lật lọng của các chủ thể là thành viên của hộ gia đình khi xác lập các loại giao dịch kiểu này.

Điều 110 của Bộ luật dân sự về trách nhiệm dân sự của hộ gia đình có quy định như sau: “1. Hộ gia đình phải chịu trách nhiệm dân sự về việc thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự do người đại diện của hộ gia đình xác lập, thực hiện nhân danh hộ gia đình. 2. Hộ gia đình chịu trách nhiệm dân sự bằng tài sản chung của hộ; nếu tài sản chung không đủ để thực hiện nghĩa vụ chung của hộ thì các thành viên phải chịu trách nhiệm liên đới bằng tài sản riêng của mình”. Theo suy nghĩ của cá nhân tôi thì điều luật trên chưa làm rõ được phạm vi các thành viên phải dùng tài sản riêng để gánh chịu trách nhiệm của cả hộ gia đình, đó là chỉ những thành viên nào có quyền quyết định đối với tài sản do hộ gia đình xác lập thì mới là người chịu trách nhiệm về những hậu quả phát sinh từ giao dịch đó.

Từ những phân tích trên, tôi đề nghị không nên ghi nhận hộ gia đình là một chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự. Vì hộ gia đình có đặc tính thiếu ổn định và bền vững cũng như khó xây dựng các quy định để điều chỉnh các quan hệ nội bộ giữa các thành viên trong gia đình.           

Hải An