2015 GMT+7

9 năm mang thân phận bị cáo nhưng... không có tội: Công dân ở tù oan, chủ tọa phiên tòa chỉ bị khiển trách!

Thứ 7, 26/12/2015 | 13:46:00

BP - Ngày 31-8-2015, Báo Bình Phước có đăng bài “9 năm mang thân phận bị cáo nhưng... không có tội”. Nội dung bài báo phản ánh về việc: Chị Tiêu Thị Sự, 34 tuổi ở thôn 4, xã Thống Nhất, huyện Bù Đăng 2 lần bị Tòa án nhân dân huyện Bù Đăng tuyên xử 10 tháng tù giam và đã bị tạm giam 10 tháng. 2 lần Tòa án nhân dân tỉnh tuyên hủy án sơ thẩm vì vi phạm nghiêm trọng tố tụng và không buộc tội được chị Sự. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, trong 15 ngày phải chuyển nhưng Tòa án nhân dân tỉnh và Tòa án nhân dân huyện Bù Đăng lại vô trách nhiệm “quên hồ sơ” vụ chị Tiêu Thị Sự tới 2 lần, tổng cộng 1.658 ngày (4 năm 6 tháng 17 ngày), trong đó Tòa án nhân dân tỉnh “quên” 4 năm 3 tháng 17 ngày không giao hồ sơ cho cấp sơ thẩm. Trong vụ án này cũng có quá nhiều uẩn khúc, điển hình như sau khi điều tra lại, thiệt hại do chị Sự gây ra được xác định chưa tới 1 triệu đồng, theo quy định của pháp luật chưa đến mức bị khởi tố nhưng vẫn bị kết luận phạm tội “cố ý làm hư hỏng tài sản”...

Sau ngày số báo phát hành được 1 tháng, ngày 30-9-2015, Tòa án nhân dân tối cao có Công văn số 12/TANDTC-V1 do Phó chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Sơn ký, gửi Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Bình Phước, trong đó khẳng định nhiều sai sót nghiêm trọng của Hội đồng xét xử phúc thẩm Tòa án nhân dân tỉnh Bình Phước, đặc biệt là khẳng định hội đồng xét xử đã tuyên án không đúng pháp luật.

TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH TUYÊN ÁN SAI PHÁP LUẬT

Cụ thể Công văn số 12/TANDTC-V1 của Tòa án nhân dân tối cao có nội dung như sau:

Tiêu Thị Sự bị tòa án cấp sơ thẩm kết án về tội “cố ý làm hư hỏng tài sản” do có hành vi gây thiệt hại cho Công ty cao su Phú Riềng là 1 triệu 55 ngàn đồng (thuộc trường hợp quy định tại Khoản 1, Điều 143 Bộ luật Hình sự). Sau khi xét xử sơ thẩm, bị cáo Tiêu Thị Sự kêu oan. Trong quá trình chuẩn bị xét xử phúc thẩm, Luật Sửa đổi bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự có hiệu lực. Căn cứ tại các điểm c, đ, Khoản 2, Điều 1 Nghị quyết số 33/2009/QH12 ngày 19-6-2009 của Quốc hội về việc thi hành Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự và hướng dẫn tại Điểm d, Mục 3 Công văn số 105/TANDTC-KHXX ngày 17-7-2009 của Tòa án nhân dân tối cao về việc thi hành Khoản 2, Điều 1, Nghị quyết số 33/2009/QH12 thì “không xử lý về hình sự đối với người thực hiện hành vi quy định tại Khoản 1, Điều 143 mà thiệt hại có giá trị dưới 2 triệu đồng” và trong trường hợp này hội đồng xét xử phúc thẩm phải quyết định hủy bản án sơ thẩm, tuyên bố bị cáo Tiêu Thị Sự không phạm tội và đình chỉ vụ án. Tuy nhiên, tại phiên tòa phúc thẩm, mặc dù đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh đã đề nghị hội đồng xét xử áp dụng Nghị quyết số 33/2009/QH12 hủy án sơ thẩm và đình chỉ vụ án nhưng hội đồng xét xử phúc thẩm không chấp nhận mà lại tuyên hủy bản án sơ thẩm để điều tra lại là không đúng.

Vợ chồng chị Tiêu Thị Sự bức xúc phản ánh những oan ức và nỗi khốn khổ của gia đình 10 năm qua

Mặt khác, vụ án xét xử phúc thẩm ngày 9-9-2010 nhưng ngày 26-12-2014 Tòa án nhân dân tỉnh Bình Phước mới bàn giao hồ sơ cho Viện kiểm sát nhân dân huyện Bù Đăng để điều tra lại là vi phạm nghiêm trọng Khoản 5, Điều 250 Bộ luật Tố tụng hình sự. Yêu cầu Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Bình Phước chỉ đạo kiểm điểm làm rõ trách nhiệm đối với các cán bộ có liên quan, xử lý nghiêm khắc và báo cáo kết quả cho Chánh án Tòa án nhân dân tối cao và Vụ Tổ chức cán bộ.

Sai sót đã được Tòa án nhân dân tối cao chỉ rõ và dẫn căn cứ rất rõ ràng. Đó cũng chính là quan điểm và cách nhìn nhận của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh ngay từ khi hồ sơ vụ án chuyển lên cấp phúc thẩm. Thế nhưng, trong báo cáo về việc thực hiện chỉ đạo của Tòa án nhân dân tối cao theo Công văn số 12/TANDTC-V1, thẩm phán, chủ tọa phiên tòa phúc thẩm Nguyễn Đức Hùng mặc dù nhận sai lẽ ra phải tuyên bị cáo Tiêu Thị Sự không phạm tội và đình chỉ vụ án mới đúng nhưng cũng viện dẫn một số tình tiết để bào chữa cho phán quyết của mình và tiếp tục khẳng định “hủy án sơ thẩm để điều tra lại là có cơ sở”.

ĐÂU LÀ NGUYÊN NHÂN THỰC SỰ KHIẾN VỤ VIỆC CHƯA THỂ KHÉP LẠI?

Tại thời điểm Tòa án nhân dân tỉnh xét xử phúc thẩm lần 2 vào tháng 9-2010, nếu bản án được tuyên như đề nghị của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh là:chị Tiêu Thị Sự không phạm tội và đình chỉ vụ án thì sẽ không dẫn tới nhiều hệ lụy cho một gia đình nghèo khó cũng như tốn bao giấy mực, cuộc họp của các cơ quan tố tụng và cả các cơ quan liên quan từ trung ương đến địa phương. Bởi lẽ, vào thời điểm đó, vụ án mới diễn ra được 4 năm, những tổn thất cho gia đình chị Sự chưa lớn. Hơn nữa, nếu đình chỉ vụ án thì sẽ không xảy ra trường hợp “quên hồ sơ” hơn 4 năm trời khiến gia đình chị Sự bức xúc làm đơn “ngược đời” với nội dung “xin hãy xét xử tôi đi” gửi đến các cơ quan chức năng từ trung ương về đến huyện.

“RÂU ÔNG NỌ CẮM CẰM BÀ KIA”

Quyết định đình chỉ điều tra vụ án, đình chỉ điều tra đối với chị Tiêu Thị Sự của Công an huyện Bù Đăng viện căn cứ vào quy định tại 2 điều khoản, gồm: Khoản 1, Điều 25 Bộ luật Hình sự và Điểm 5, Khoản c, Điều 2 Nghị quyết số 33/2009/QH12 ngày 19-6-2009 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Khoản 1, Điều 25 Bộ luật Hình sự quy định: Người phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự nếu khi tiến hành điều tra, truy tố hoặc xét xử, do chuyển biến của tình hình mà hành vi phạm tội hoặc người phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội nữa. Điểm 5, Khoản c, Điều 2 Nghị quyết số 33/2009/QH12 quy định: Không xử lý về hình sự đối với người thực hiện một trong các hành vi sau đây: ... hành vi quy định tại Khoản 1, Điều 143 mà thiệt hại có giá trị dưới 2 triệu đồng.

Có tội nhưng được miễn trách nhiệm hình sự khác về bản chất với không có tội. Và một hành vi của chị Tiêu Thị Sự không thể vừa phạm tội nhưng được miễn, lại vừa không phạm tội!

Và cũng từ đó, một vụ án đơn giản, khi được “mổ xẻ” chi tiết đã “lòi ra” nhiều vấn đề và trở thành vụ án phức tạp. Đó là lấy lời khai nhân chứng không đầy đủ, thực nghiệm điều tra không phải ở hiện trường xảy ra vụ án, định giá thiệt hại tài sản sai theo hướng bất lợi cho các bị cáo, biên bản phiên tòa và bản án mâu thuẫn với nhau, lời khai của nhân chứng mâu thuẫn với nhau, không có mặt ở hiện trường nhưng lại trở thành nhân chứng chứng kiến vụ việc, không xác định được các đồng phạm trong vụ án...

Có quá nhiều “lỗ hổng” trong vụ án và nó xuất hiện ngay từ khi khởi tố cho đến khi đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án. Nói cách khác, các cơ quan điều tra, kiểm sát, tòa án chứng minh tội phạm, buộc tội, tuyên án đối với chị Tiêu Thị Sự là không chắc chắn. Theo quy định của pháp luật, trường hợp này phải được xác định là vô tội. Nếu được phán quyết như vậy, các cơ quan tố tụng, cán bộ điều tra, giữ quyền công tố và thẩm phán xét xử trong vụ án này phải xin lỗi công khai và bồi thường thiệt hại cho chị Sự 10 tháng tạm giam, 10 năm mất danh dự.

Phải chăng đó là lý do khiến chị Sự “bị” đình chỉ điều tra với lý do “làm hư hỏng tổng trị giá 950 ngàn đồng... phạm vào tội cố ý làm hư hỏng tài sản nhưng xét thấy hành vi ít nghiêm trọng, nay không còn nguy hiểm cho xã hội, tài sản bị thiệt hại chưa đến mức phải xử lý hình sự nên đình chỉ vụ án, đình chỉ bị can”, mà không được đình chỉ điều tra vì vô tội? Đây cũng là nguyên nhân khiến cho vụ án đến nay chưa thể khép lại với chính gia đình chị Sự, đồng thời tiếp tục khiến một số cơ quan chức năng “còn phải đau đầu”!

Chỉ đến khi có chỉ đạo của Tòa án nhân dân tối cao và Thường trực Tỉnh ủy Bình Phước, ngày 28-10-2015 Tòa án nhân dân tỉnh mới họp xét và ngày 30-10-2015 ra quyết định kỷ luật đối với thư ký và thẩm phán xét xử phiên tòa đã tuyên bản án không đúng pháp luật, “quên hồ sơ” 4 năm 6 tháng 17 ngày. Thư ký Nguyễn Nguyên Hoàng (nay là thẩm phán Tòa án nhân dân huyện Đồng Phú) và thẩm phán Nguyễn Đức Hùng (Trưởng phòng Tổ chức cán bộ Tòa án nhân dân tỉnh, năm 2015 được điều động về làm Chánh án Tòa án nhân dân huyện Đồng Phú) mặc dù bị xác định là đã có những sai phạm nghiêm trọng nhưng cũng chỉ phải nhận hình thức kỷ luật khiển trách.

Chị Tiêu Thị Sự gây thiệt hại 950 ngàn đồng, phải ở tù 10 tháng và mất 10 năm trời ròng rã đi “hầu tòa” với 4 phiên xét xử, hàng chục lần bị triệu tập điều tra, hàng trăm lần lặn lội khắp nơi đi kêu oan, đi “xin được xét xử” và hàng ngàn ngày mang thân phận bị cáo một cách đau đớn. Sự vô trách nhiệm của những người có trách nhiệm khiến chị Tiêu Thị Sự thiệt hại không chỉ về mặt vật chất gấp hàng trăm lần con số “950 ngàn đồng”, mà còn đẩy cả một gia đình, dòng họ xuống đáy của sự khốn khổ, tủi nhục. Và sự vô trách nhiệm ấy, chỉ phải nhận “bản án” mang tên “khiển trách” mà thôi! Trong bài viết này, vấn đề đó chỉ xin nêu lên để bạn đọc đánh giá, còn tác giả không bình luận gì thêm!

Trần Phương