Văn hóa 14:30, 05/04/2015 GMT+7

TINH THẦN NHẬP THẾ CỦA CÁC VUA TRẦN

>> Bài 1: Vùng đất linh thiêng

BP - Hơn 700 năm qua, Yên Tử là địa danh gắn với tên tuổi và sự nghiệp của đức hoàng đế anh hùng Trần Nhân Tông. Sau hai lần đánh thắng quân Nguyên - Mông vào năm 1285, 1288, nhà vua đã từ bỏ ngai vàng, khoác lên mình tấm áo cà sa về tu ở Yên Tử. Từ đây, ngài hợp nhất hệ thống giáo lý và tư tưởng của các thiền phái trước đó, sáng lập ra thiền phái Trúc Lâm - một dòng thiền riêng của Việt Nam.

Biểu hiện của dòng thiền này là chủ trương nhập thế,  tức: Phàm là người xuất gia, bước đi một bước vượt đến chân trời cao rộng, hình tướng và tâm hồn khác với người thế tục, làm cho dòng thánh hưng long, nhiếp khục ma quân, để trên báo đền bốn ơn nặng, dưới cứu khổ cho ba đường. Một mặt phật tử vừa xây dựng một đời sống theo đạo, nhưng đồng thời họ cũng làm tròn trách nhiệm của một người dân đối với việc xây dựng và phát triển đất nước. Mặt khác, đó là việc mở mang đất đai bờ cõi đất nước, chấn hưng văn hóa Đại Việt mà triều nhà Trần đã thực hiện.

ĐẠO VÀ ĐỜI GẮN LIỀN VỚI NHAU

“Phật giáo đời Trần là quốc giáo” đã được chứng minh trong lịch sử Phật giáo Việt Nam. Lúc này, con đường giác ngộ của các vua Trần không phải là xa rời trần tục mà nhập thế dấn thân vào cuộc sống, đồng sự với mọi niềm vui nỗi buồn của đất nước. Đặc biệt là 15 năm trị vì của vua Trần Nhân Tông (1278-1293), dân chúng được an cư lạc nghiệp, đi đâu cũng nghe tiếng chuông chùa ngân vang.

Vua Trần Nhân Tông được truyền ngôi vào năm 1278, nối nghiệp vua cha Trần Thánh Tông. Vốn tinh thông Phật giáo từ nhỏ và muốn làm tròn sự nghiệp xuất thế, ngài đã nhiều lần nhường ngôi song hoàng triều không đồng ý. Tình thế đất nước trước nạn ngoại xâm Nguyên - Mông, Trần Nhân Tông lên ngôi cùng với các vị tướng tài ba chống giặc ngoại xâm. Khi đất nước thái bình, nhân dân an lạc, sống trong cảnh no ấm, ngài lại nhường ngôi cho con để đi tu. So sánh với câu chuyện của vị vua Phật tử Lương Võ Đế đời nhà Đường ở Trung Hoa ngày xưa đã bỏ ngôi đi tu khi đất nước lâm nguy càng khẳng định tinh thần yêu nước của người Việt, mà không phải vị vua nào cũng làm được.

Ngài đi tu không phải để trốn đời mà đi tu để nhập thế cứu đời. Chỉ có một điểm khác, đó là cứu không phải theo cách của một ông vua mà theo kiểu của một bậc tu hành, bậc thánh nhân. Lịch sử có ghi chép lại rằng, trên đỉnh Yên Tử cách biệt với kinh đô, ngài vẫn rõ chuyện triều chính, nhiều lần về khuyên bảo vua Trần Anh Tông - người kế vị, cần phải tu dưỡng tâm tính, gìn giữ chân tâm; có những quyết sách đúng đắn để giữ tình bang giao với các nước láng giềng. Hàng ngày trên núi Yên Tử, ngài hoàn thiện hệ thống giáo lý của phái Trúc Lâm.  

LÃNH ĐẠO ĐẤT NƯỚC BẰNG ĐẠO PHẬT

Kế thừa và phát huy truyền thống “Đạo Phật không rời cuộc sống”, các vị vua, thiền sư thời Trần đã nhập thế một cách hữu hiệu. Những vị vua đồng thời là những thiền sư đã thể hiện được sự kế thừa, tiếp thu và đem lại cho Phật giáo một sức sống thực sự, không trở thành giáo điều, khô cứng. Vua ban sắc lệnh đại xá tội phạm, lấy đất công ban thưởng cho quân dân có công dẹp giặc, giảm miễn thuế nông nghiệp tạo điều kiện cho nông dân hăng hái sản xuất lúa gạo, để dân được cơm no áo ấm. Phật giáo cũng được đối xử cân bằng như vừa cho dựng chùa, đặt giai phẩm cho tăng đạo vừa đem đạo vào cuộc sống làm cho quốc thái dân an, người người an cư lạc nghiệp.

Khi lên ngôi, các vua Trần quan tâm, bồi dưỡng và tổ chức cho nhiều đại thần không xuất gia nhưng vẫn làm phật tử tại gia. Đặc biệt, nhà Trần mở các khoa thi tuyển dụng hiền tài, chủ trương dung hợp đạo Nho, đạo Lão với đạo Phật, không hề đi kèm với những biện pháp cứng rắn, mệnh lệnh, mà được thực hiện khá uyển chuyển, lấy việc thuyết phục và tự nguyện làm phương châm hàng đầu.Khi đất nước lâm nguy, các vị thiền sư cũng sẵn sàng bỏ áo cà sa để khoác áo chiến bào, chuyên tâm việc nước. Tiêu biểu đó là hình ảnh của vua Trần Nhân Tông, các tướng tài ba như: Trần Hưng Đạo, Phạm Ngũ Lão, Trần Quốc Toản... Đó là những hình ảnh rõ nét của tư tưởng nhập thế của các vua thời Trần, tất cả đồng lòng bỏ qua mọi sự cá nhân để hướng đến cái chung vì đất nước, vì nhân dân.

Có thể thấy, trong lịch sử triều Trần đã có được một tư tưởng thiền tông xuyên suốt, làm kim chỉ nam cho mọi tư tưởng hành động. Phật giáo thời Trần là một giai đoạn rực rỡ trong lịch sử, thể hiện tinh thần dân tộc, ở đó tính chất nhập thế xem là giáo lý căn bản, làm nền tảng cho đạo đức xã hội.              

Thanh Nga