Thời luận 05:00, 17/01/2022 GMT+7

Theo báo cáo kết quả điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2021 của Sở GD&ĐT Đà Nẵng, trong kỳ thi này có 85,80% thí sinh đạt điểm trung bình (5 điểm) môn Toán trở lên, 72,32% thí sinh đạt điểm 5 trở lên đối với môn Ngữ văn, nhưng môn Lịch sử chỉ có 37,05% số bài thi đạt điểm trung bình trở lên và có đến 8 bài thi bị điểm liệt - dưới 1 điểm. Còn theo số liệu thống kê của Bộ GD&ĐT, năm 2016 điểm trung bình môn Lịch sử là 4,49; năm 2017 là 4,6; năm 2018 là 3,79; năm 2019 là 4,3; năm 2020 là 4,5. Năm 2021, cả nước có 637.005 thí sinh dự thi môn Lịch sử, với điểm thi trung bình 4,97 và có tới 540 thí sinh có điểm liệt. Đây là môn thi có số thí sinh đạt điểm dưới trung bình nhiều nhất trong các môn của kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2021 và Lịch sử là môn có kết quả “đội sổ” nhiều năm liền. 

Đây thực sự là mối nguy hại, bởi trong kỷ nguyên hội nhập có 2 môn học góp phần chuẩn bị hành trang hội nhập tốt nhất cho thế hệ trẻ, đó là ngoại ngữ và Lịch sử. Vì lẽ, môn Ngoại ngữ tạo ra "chìa khóa", bệ đỡ để học trò gia nhập thế giới toàn cầu hóa nhưng phần lớn học sinh lại không giỏi môn này, ngoại trừ các em ở lớp chuyên ngoại ngữ của các trường chuyên. Còn môn Lịch sử sẽ giúp các em dù hội nhập đến đâu cũng không bao giờ quên nguồn gốc, bản sắc dân tộc Việt Nam thì thực trạng điểm thi như nêu trên quả thật là đáng buồn, đáng lo ngại. Vậy, nguyên nhân của tình trạng học sinh không ham thích và học theo kiểu đối phó với môn Lịch sử là do đâu?

Câu trả lời đã được các nhà khoa học giáo dục, quản lý giáo dục và nhiều nhà giáo có thâm niên giảng dạy môn học này chỉ ra. Trước hết là do một thời gian dài, phương pháp giảng dạy môn Lịch sử không được đổi mới, chỉ tuân theo lối mòn là cách bắt học sinh nhớ dằng dặc những số liệu, ngày tháng, sự kiện này, trận đánh kia quân ta tiêu diệt bao nhiêu quân địch, bắn rơi bao nhiêu máy bay, bắn cháy bao nhiêu xe tăng, xe quân sự. Hơn nữa, khi kiểm tra lại buộc các em phải nhớ trả lời chính xác ngày tháng, số lượng… thì không chỉ các em mà ngay cả người lớn cũng ngán ngại và chào thua. 

Tuy nhiên, nguyên nhân quan trọng nhất là do xã hội còn xem nhẹ vai trò của môn Lịch sử, đồng thời chưa tạo cơ hội cho môn học này phát huy giá trị vốn có của nó. Ví như, nếu hằng năm việc tuyển sinh đại học coi Lịch sử là môn xét tuyển chính thì ắt hẳn kết quả chắc chắn sẽ thay đổi nhanh chóng. Thực tế cuộc sống cho thấy, rất nhiều ngành nghề có liên quan đến văn hóa, du lịch, điện ảnh, mỹ thuật, âm nhạc, quảng cáo, kinh tế, quy hoạch đô thị, cho đến quốc phòng, an ninh, hành chính, quản lý xã hội... đều sử dụng tri thức lịch sử. Thế nhưng, đầu vào của các trường đại học, học viện lại không hề thấy bóng dáng của môn Lịch sử. Vì thế, học sinh chỉ học và thi theo kiểu đối phó, để không bị điểm liệt khi xét tốt nghiệp. 

Như vậy, nguyên nhân đã rõ, vậy sửa bằng cách nào? Trước hết cần phải bỏ hội chứng môn chính, môn phụ; đồng thời, đưa Lịch sử là môn thi bắt buộc trong tuyển sinh đại học, tức là dùng thi cử để kéo chất lượng lên.