Thời luận 15:53, 21/01/2021 GMT+7

“Mẹ chồng và con dâu nhà kia đều góa bụa. Mẹ chồng dặn con dâu: “Số mẹ con mình rủi ro, thôi thì cắn răng mà chịu”. Không bao lâu sau, mẹ chồng có tư tình, con dâu nhắc lại lời dặn của mẹ thì mẹ chồng đã trả lời: “Mẹ dặn là mẹ dặn con, chứ mẹ già rồi, có còn răng đâu nữa mà cắn”.

Em hãy nêu phương thức biểu đạt chính của văn bản? Trong văn bản, người mẹ đã trả lời cô con dâu như thế nào, qua câu trả lời ấy, em hãy cho biết mẹ chồng đã vi phạm phương châm hội thoại nào? Câu trả lời của mẹ chồng trong văn bản được dẫn trực tiếp hay gián tiếp, mục đích của câu trả lời ấy là gì?

Không thể tin được đây là đoạn văn và 3 câu hỏi, mỗi câu 1 điểm trên thang điểm 10 trong đề kiểm tra cuối học kỳ 1 môn Ngữ văn lớp 9 vừa diễn ra của Phòng GD&ĐT huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai. Thế nhưng, thật đáng tiếc đó lại là sự thật. Người ra đề thi là một giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh và mục đích là để học sinh nhìn nhận sự việc một cách công bằng giữa mẹ chồng với nàng dâu - người đứng đầu ngành giáo dục huyện Chư Sê đã giải thích như thế về đề thi - thêm một điều khó tin được nữa khi ông cũng là một nhà giáo giàu kinh nghiệm.

Dạy văn, học văn là dạy làm người, học làm người. Giáo viên dạy văn được ví là người thiết kế, xây dựng sự nhân văn trong trí tuệ, trái tim người học, hướng tâm hồn trẻ em tới chân - thiện - mỹ. Với người đứng trên bục giảng, đó còn là những bài học làm người với chính mình, từ đó trở thành tấm gương sáng cho bao thế hệ học trò. Đáng tiếc, có một thực tế là nhiều năm trở lại đây, một bộ phận học sinh không thích học văn, các em học chỉ để làm các bài kiểm tra, bài thi mang tính bắt buộc. Với ngữ văn, nếu học không còn là niềm yêu thích về những bài học làm người, mà chỉ còn là nghĩa vụ, coi như thất bại.

Tệ hơn rất nhiều, đề thi của huyện Chư Sê có thể nói là một đoạn văn với những câu hỏi vừa dung tục, vừa phản giáo dục đối với học sinh lớp 9 - lứa tuổi đang dậy thì. Chưa hết, đoạn văn còn cổ xúy sự tráo trở của bà mẹ chồng. Qua đó, liệu học trò có rút ra được bài học về sự công bằng giữa mẹ chồng với nàng dâu như người đứng đầu ngành giáo dục huyện Chư Sê lý giải, hay là kinh nghiệm về sự lật lọng?

Nhà trường là nơi quan trọng nhất định hình nhân cách cho thế hệ tương lai. Với trẻ em, thầy cô giáo và môi trường sư phạm như những tấm gương đầu tiên, đẹp đẽ nhất mà các em tiếp xúc ngoài xã hội. Ai từng học trường sư phạm để ra làm thầy giáo đều được dạy và học về ý thức nghề nghiệp của nhà giáo dục lỗi lạc người Nga A.X. Makarenko: “Giáo dục một người đàn ông được một công dân, giáo dục một phụ nữ được một gia đình, giáo dục một người thầy được một thế hệ”. Đề thi kia không thể làm hỏng được một thế hệ, cũng không thể làm hỏng được hàng trăm học sinh làm bài thi ấy. Song, nếu nó lặp lại hay tiếp tục xảy ra tương tự như thế ở đâu đó, hậu quả sẽ khôn lường. Làm một đoạn đường kém chất lượng có thể dễ dàng sửa lại được. Nhưng làm vẩn đục những tâm hồn mà khắc phục thì khó khăn gấp bội.

Trong đời sống xã hội cũng vậy, những người giữ vai trò định hình, làm gương cho người khác, cho tập thể, cho cộng đồng mà lại có phẩm giá thấp kém, có những “bản thiết kế” về tư tưởng, đường lối, chiến lược, kế hoạch bị “lỗi”, thì hậu quả cũng thật khôn lường, giống như đề thi kia với hàng trăm học sinh ở Chư Sê vậy.