Thời luận 08:10, 20/01/2021 GMT+7

Tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIV, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Minh Khái đã trình bày báo cáo về công tác phòng, chống tham nhũng năm 2020. Báo cáo cho biết, toàn ngành thanh tra đã triển khai 6.875 cuộc thanh tra hành chính và 210.199 cuộc thanh tra, kiểm tra chuyên ngành. Qua thanh tra đã phát hiện nhiều vi phạm; kiến nghị thu hồi 44.582 tỷ đồng và trên 1.401 ha đất; kiến nghị xử lý kỷ luật hành chính 2.656 tập thể và nhiều cá nhân, chuyển cơ quan điều tra xử lý hình sự 155 vụ, 135 đối tượng.

Cũng theo báo cáo nêu trên, trong năm 2020, Kiểm toán Nhà nước đã kiến nghị xử lý tài chính 54.770,44 tỷ đồng; chuyển hồ sơ 4 vụ việc có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra; 2 vụ việc kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công an điều tra, xử lý theo quy định pháp luật. Đối với các cơ quan điều tra trong công an nhân dân đã thụ lý điều tra 531 vụ án, 1.245 bị can phạm tội về tham nhũng, trong đó khởi tố mới 290 vụ, 616 bị can (tăng 70 vụ, 101 bị can so cùng kỳ năm 2019). Viện kiểm sát nhân dân các cấp thụ lý giải quyết 350 vụ, 962 bị can; đã giải quyết 246 vụ, 692 bị can, đạt 75,4%. Tòa án nhân dân các cấp đã thụ lý theo thủ tục sơ thẩm 436 vụ với 1.175 bị cáo; đã xét xử sơ thẩm 269 vụ, 645 bị cáo phạm các tội tham nhũng.

Trong báo cáo của Chính phủ cũng nhận định, tình hình tham nhũng hiện vẫn đang diễn biến phức tạp, có biểu hiện tinh vi hơn và khó phát hiện. Số vụ, việc tham nhũng được phát hiện, xử lý chưa tương xứng với tình hình tham nhũng diễn ra hiện nay. Dự báo tình trạng nhũng nhiễu, gây phiền hà cho người dân, doanh nghiệp trong giải quyết công việc để vụ lợi, cụ thể là “tham nhũng vặt” trong một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức còn diễn ra ở một số bộ, ngành, địa phương. Trong lĩnh vực quản lý và sử dụng đất đai, đầu tư xây dựng cơ bản, tín dụng - ngân hàng, quản lý sử dụng tài chính, ngân sách, vốn và tài sản công tiếp tục là những lĩnh vực dễ xảy ra tham nhũng và có thể gia tăng một số vụ việc với mức độ tinh vi hơn.

Trong dư luận xã hội có nhiều ý kiến cho rằng, cái gốc của tham nhũng hiện nay bắt nguồn từ cơ chế “xin - cho”. Nói cách khác, cơ chế “xin - cho” là “cha đẻ” của tham nhũng, tiêu cực. Vì vậy, có ý kiến nhận định rằng, khi nào cơ chế “xin - cho” vẫn còn tồn tại thì công tác phòng, chống tham nhũng vẫn khó khăn. Thực tế đã chứng minh là trong thời gian qua, khi các cơ quan chức năng đẩy mạnh việc triển khai thực hiện cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm nhiều thủ tục không cần thiết nên cơ chế “xin - cho” đã giảm nhưng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Vì trong thực tế cuộc sống  cho thấy, từ việc nhỏ nhất là cho con đi học, hay đi khám bệnh, cho đến làm các thủ tục hành chính… vẫn phải “xin”, mà một khi như vậy thì ắt phải có “cho”. Và đây là nguyên nhân chính dẫn đến tiêu cực, tham nhũng. Do đó, nếu xóa bỏ được cơ chế “xin - cho” thì sẽ xóa bỏ được cái gốc của tham nhũng.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra ở đây là làm cách nào để giảm và tiến tới xóa bỏ cơ chế “xin - cho”? Câu trả lời là trước hết phải thực hiện cơ chế thị trường phân bổ nguồn lực, không để người có quyền thực hiện việc này. Cụ thể là trong lĩnh vực đất đai, đầu tư xây dựng… tất cả phải được đấu thầu công khai, minh bạch thì sẽ không có tham nhũng. Nếu chỉ định thầu thì vẫn còn “xin - cho” và tham nhũng vẫn tồn tại.