Văn hóa 08:45, 25/02/2016 GMT+7

SẢN XUẤT CÒN MANH MÚN

Toàn huyện Hớn Quản có trên 1.000 hộ S’tiêng đang lưu giữ nghề dệt TCTT. So với các xã trong huyện thì Thanh An và An Khương là hai xã có số lượng đồng bào S’tiêng còn lưu giữ và theo nghề dệt TCTT nhiều nhất. Cụ thể, Thanh An hiện có 6/13 ấp, sóc với 20 hộ S’tiêng dệt thổ cẩm; An Khương có 197 hộ S’tiêng biết nghề truyền thống (trong đó, 30 người mới được đào tạo năm 2014) tập trung ở các ấp 3, 4.

Sản phẩm thổ cẩm chủ yếu là chăn, khăn, quần, áo..., tiêu thụ tại chỗ chiếm trên 80%, còn lại là tiêu thụ trong tỉnh. Vấn đề đặt ra, sản phẩm chưa tiêu thụ được nhiều dẫn đến khả năng tái và mở rộng đầu tư là vô cùng yếu, thậm chí có nguy cơ ngày càng mai một. Trong khi kinh tế chính của đồng bào dựa vào sản xuất nông nghiệp, lợi nhuận thấp nên khó có khả năng duy trì nghề. Mặt khác, nghề dệt thổ cẩm đang diễn ra ở quy mô hộ và phục vụ gia đình là chính, chưa mang tính hàng hóa cao và còn bị phụ thuộc lớn vào đầu tiêu thụ. Sản phẩm làm ra không bán được, nguồn thu không có dẫn đến người dân không mặn mà với nghề.

Hiện mỗi hộ có 1-2 lao động làm nghề dệt TCTT, diện tích phục vụ sản xuất từ 2-4m2. Việc truyền nghề chưa có hệ thống bài bản mà chủ yếu thông qua “cha truyền con nối”. Mức độ tập trung tham gia nghề theo tổ, hội còn rất hạn chế. Hiện chỉ có 1 tổ hội tại ấp Lồ Ô của xã Thanh An hoạt động theo tổ hợp tác, còn lại các xã chưa có điểm sản xuất tập trung và giới thiệu sản phẩm. Thời gian làm chủ yếu tận dụng lúc nhàn rỗi hoặc những người lớn tuổi không đủ sức khỏe lao động nặng nhọc nên sản xuất lại càng manh mún. Bên cạnh đó, hộ đồng bào ở một số xã chủ yếu làm theo đơn đặt hàng, thiếu sự đầu tư về vốn, nguyên liệu nên nghề dệt không được duy trì thường xuyên.

Thực tế cho thấy, sản phẩm được tiêu thụ đạt 10-20% tổng sản phẩm sản xuất, cá biệt một số hộ nâng lên trên 40% do có đơn đặt hàng, chủ yếu qua tiếp thị, chào hàng. Còn tiêu thụ thông qua các kênh từ du lịch rất ít. Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến nghề dệt chưa phát triển mạnh. Thu nhập từ nghề dệt hiện rất thấp, bình quân 500 ngàn đến 1 triệu đồng/hộ/tháng. Do đó khả năng tái đầu tư vào nghề gặp nhiều trở ngại.

Từ thực trạng nghề dệt thổ cẩm phát triển còn “èo uột” cho thấy còn nhiều yếu tố tác động như: thiếu thị trường tiêu thụ, vốn, lao động chưa qua đào tạo nghề còn nhiều, chưa có cơ chế chính sách cụ thể hỗ trợ, khuyến khích thúc đẩy phát triển các làng nghề... Để “mở đường” cho thổ cẩm vươn xa trên thị trường, Bình Phước đã có nhiều hoạt động xúc tiến thương mại, tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm, đồng thời kêu gọi các cơ sở nghề dệt TCTT hưởng ứng. Tuy nhiên, các cơ sở tham gia còn hạn chế, nguyên nhân do chất lượng, mẫu mã sản phẩm chưa đa dạng, chưa đáp ứng yêu cầu của đơn vị tổ chức. Hiện việc bảo tồn, phát triển nghề dệt chưa được các cấp, ngành quan tâm đúng mức nên chưa vận động, khuyến khích người dân tham gia. Thực tế nghề dệt thổ cẩm còn manh mún, tự phát và có nguy cơ mai một. Công tác đào tạo, tập huấn đã được nhà nước quan tâm, các đơn vị có liên quan thường xuyên triển khai chính sách của nhà nước và tập huấn nghề cho dân. Nhưng do ngân sách tỉnh còn khó khăn nên lĩnh vực ngành nghề nông thôn nói chung và dệt thổ cẩm nói riêng chưa được hỗ trợ nhiều, chưa đáp ứng nhu cầu của người dân.

LÀM GÌ ĐỂ BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN NGHỀ?

Để nâng cao hiệu quả nghề dệt TCTT của đồng bào S’tiêng ở huyện Hớn Quản, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 2989/QĐ-UBND ngày 29-12-2015 về việc phê duyệt Đề án “Bảo tồn và phát triển nghề dệt TCTT của đồng bào dân tộc S’tiêng trên địa bàn huyện Hớn Quản, giai đoạn 2016-2020”. Theo đó, đề án gồm những nội dung, như: Xây dựng cơ chế chính sách; nâng cao nguồn lực, đào tạo, tuyên truyền; bảo tồn và phát huy giá trị của nghề dệt TCTT đồng bào S’tiêng; xây dựng, hình thành tổ hội, làng nghề dệt thổ cẩm; công tác xúc tiến thị trường, tiêu thụ sản phẩm; hỗ trợ cơ sở hạ tầng; hỗ trợ phát triển nghề dệt thổ cẩm ở 2 xã An Khương, Thanh An.

Qua đó tập trung xây dựng, ban hành để cụ thể hóa các cơ chế chính sách đặc thù, quy trình quản lý, cơ chế phối hợp nhằm hỗ trợ phát triển, bảo tồn nghề dệt phù hợp thực tế địa bàn. Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngành nghề nông thôn và người làm công tác quản lý ở các tổ hội, nhóm, làng nghề của huyện Hớn Quản, kết hợp với Chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn theo Quyết định số 1956/QĐ-TTg ngày 27-11-2009 của Thủ tướng Chính phủ để hỗ trợ tổ chức đào tạo nâng cao tay nghề, kỹ thuật về dệt, may, thêu cho người dân, góp phần đa dạng hóa sản phẩm. Tổ chức lễ hội, hội thi tôn vinh sản phẩm văn hóa truyền thống; kết nối điểm du lịch tham quan góp phần tiêu thụ sản phẩm và quảng bá hình ảnh. Tổ chức cho các cơ sở nghề tham gia hội chợ chuyên ngành ít nhất 1 lần/năm; xây dựng chuỗi liên kết sản phẩm từ sản xuất đến tiêu thụ; hỗ trợ thành lập ít nhất 2 nhà cộng đồng phục vụ sản xuất tập trung cho 2 xã Thanh An, An Khương...

Đề án cũng đã nêu ra các giải pháp nhằm hiện thực hóa các nội dung trong thực tiễn, trong đó nhấn mạnh về đào tạo nhân lực, thị trường và phát triển nghề truyền thống phải gắn liền với du lịch. Hiện nghề dệt TCTT vừa có giá trị kinh tế vừa mang đậm nét văn hóa của dân tộc bản địa. Vì vậy, cần bảo tồn và phát huy nghề để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội tại Hớn Quản. Đó cũng chính là cơ sở làm đòn bẩy thúc đẩy các loại hình du lịch dân tộc, văn hóa được mở rộng và đi vào chiều sâu. Mặt khác, sự duy trì, phát triển bền vững nghề dệt thổ cẩm làm đa dạng hóa ngành nghề, hình thành có hệ thống hình thức tổ chức sản xuất, hướng đến góp phần thực hiện xây dựng nông thôn mới trên địa bàn.

Hải Châu