2021 GMT+7

Cây mây trong đời sống người S’tiêng

Cẩm Nhung

Thứ 4, 24/02/2021 | 15:02:25

BPO - Đối với đồng bào dân tộc S’tiêng, cây mây chiếm vị trí quan trọng trong sinh hoạt, đời sống và ẩm thực. Từ bao đời nay, cây mây vẫn luôn “quấn quýt”, gắn bó với cộng đồng người S’tiêng.

Mây là loại cây rừng mọc thành bụi, có dây dài đến hàng chục mét. Đồng bào Êđê, S’tiêng thường dùng thân mây làm dây buộc các cột kèo để cất nhà ở, dùng lá mây để lợp mái nhà. Khi lợp, các lá mây rừng được nối kết với nhau bằng dây mây chẻ nhỏ, chuốt nhẵn để tăng độ dẻo dai. Những ngôi nhà lợp bằng lá mây có độ bền cao hơn so với cỏ tranh.

Ông Điểu Sarem ở ấp Thuận Tiến, xã Thuận Lợi, huyện Đồng Phú chia sẻ, trong các vật dụng phục vụ nhu cầu sinh hoạt, lao động sản xuất hằng ngày, có nhiều vật dụng tinh xảo được làm từ sợi mây rừng như dụng cụ săn bắt thú, các loại gùi, sàng, nia… Các vật dụng sinh hoạt như gùi, bắt cá, săn bắt muốn có những hoa văn tỉ mỉ, chi tiết (đường xương cá, hình con cuốn chiếu, xà gạc, bông hoa…) phải dùng dây mây mới đan được.

Ông Điểu Kbanh với chiếc gùi đan bằng cây mây

Ông Điểu Kbanh ở ấp Lam Sơn, xã Tân Phước, huyện Đồng Phú nói: “Mấy chục năm nay tôi sống bằng nghề đan gùi, hằng ngày đều vào rừng kiếm mây về đan. Giờ già rồi thì tôi nói con đi chặt mây về cho, mỗi tháng cũng đan được 5-7 chiếc, tuy không kiếm được nhiều tiền nhưng là niềm vui giữ nghề truyền thống dân tộc mình”.

Ngoài ra, dây mây còn được trang trí trên cây nêu, đan giỏ treo các vật dụng nhỏ như túi đựng cơm, dây gùi, nỏ… Sở dĩ mây được các nghệ nhân đan lát người S’tiêng chọn bởi tính năng bền, bóng, dẻo. Mỗi khi các thành viên trong gia đình đi rẫy, vào rừng, đi chơi xa gặp dây mây đều tranh thủ lấy về treo trên bếp, tích lũy đến khi cần thì sử dụng.

Chị Thị Có ở ấp Thuận Tiến, xã Thuận Lợi cho biết, trong ẩm thực của người S’tiêng, đọt mây là món ăn phổ biến, có vị ngọt, đắng dịu. Món ăn đơn giản nhất từ đọt mây là nướng, luộc hoặc hấp cơm, sau đó chấm với muối ớt tươi giã nhỏ. Cầu kỳ hơn, đọt mây được chế biến làm món canh thụt - món ăn đặc trưng của người S’tiêng.

Tại các lễ nghi trong gia đình và cộng đồng, canh thụt là món ăn, lễ vật cúng thần linh không thể thiếu. Theo kinh nghiệm, để có món canh thụt ngon phải chọn ống lồ ô kỹ, nếu chọn ống non sẽ không ngon vì nhựa cây sẽ hăng và đắng, nếu chọn ống quá già, lửa sẽ làm nứt ống, canh sẽ chảy ra ngoài... Khi thưởng thức, thực khách sẽ cảm thấy mùi thơm của lá bép, vị cay của ớt, vị bùi, béo của đọt mây... Đặc biệt, khi ăn miếng đầu tiên, thực khách sẽ thấy có vị đắng của đọt mây tưởng như khó ăn, nhưng vị ngọt sẽ nhanh chóng lan tỏa, khiến muốn ăn thêm miếng nữa.

Theo kinh nghiệm của đồng bào, đọt mây ăn nhiều không bị nặng bụng như măng. Không chỉ là món ăn, đọt mây còn là vị thuốc thường được đồng bào S’tiêng dùng để giải rượu, trị đầy hơi, trướng bụng và cũng là món ăn rất tốt cho phụ nữ mới sinh, người già sức khỏe yếu và những em bé bị còi xương. Ngày nay, đọt mây đã trở thành món ăn phổ biến, đặc trưng ở nhiều nơi.

Vào mùa mây, bà con lên rừng bứt mây mang về bán cho cơ sở thu mua chở về miền xuôi làm các mặt hàng thủ công mỹ nghệ. Mỗi ngày có thể thu về từ 100-200 ngàn đồng/người, góp phần nâng cao đời sống người dân.