Chính trị 15:41, 28/08/2017 GMT+7

Chương trình tổng thể về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2017 nêu cụ thể là cắt giảm 100% việc tổ chức lễ động thổ, lễ khởi công, khánh thành các công trình xây dựng cơ bản, trừ các công trình quan trọng quốc gia, công trình dự án nhóm A, công trình có ý nghĩa quan trọng về kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội của địa phương. Hạn chế mua sắm xe ô tô, trừ xe ô tô chuyên dùng; việc mua sắm mới xe ô tô của cơ quan, tổ chức, đơn vị chỉ được thực hiện khi đảm bảo đủ các điều kiện theo quy định. Giảm 1,5 - 2% biên chế, các bộ, ngành, địa phương chưa giảm được biên chế sự nghiệp năm 2016 so với biên chế được giao năm 2015 thì năm 2017 phải giảm tối thiểu 3% của biên chế được giao năm 2015.

Khu nhà ở công nhân viên Nhà máy Đóng tàu Dung Quất bị bỏ hoang - Ảnh: Internet

Với người đứng đầu Chính phủ, việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đã được thực hiện từ trước. Cụ thể là trong chuyến công tác của Thủ tướng tới Thái Lan hôm 28-10-2016 để viếng nhà vua Thái Lan Bhumibol Adulyadej qua đời, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc cùng đoàn công tác đã đi bằng máy bay thương mại. Và khi kết thúc công việc tại Thái Lan, Thủ tướng cùng đã rời thủ đô Bangkok về Hà Nội trên chuyến bay thương mại mang số hiệu VN 611 của Vietnam Airlines. Hình ảnh Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc dùng máy bay thương mại thay vì chuyên cơ khi đi công cán nước ngoài là một hình ảnh đẹp và mang đến thông điệp: Muốn tiết giảm chi tiêu công, bên cạnh những chiến lược vĩ mô, mỗi cán bộ cho tới người đứng đầu Chính phủ cần có những thay đổi từ những việc cụ thể, đóng góp vào nỗ lực giảm gánh nặng lên ngân sách. Rồi việc Thủ tướng khi nhậm chức không mua xe mới mà vẫn dùng xe cũ đã thể hiện trách nhiệm, đạo đức, tầm nhìn xa của người đứng đầu Chính phủ. Điều này đã làm cho khoảng cách giữa người lãnh đạo với người dân gần gũi hơn. Và trên thực tế thì nhiều lãnh đạo ở các quốc gia khác cũng từng làm như vậy, cũng đi bộ, đi xe đạp, cũng sử dụng các phương tiện giao thông công cộng.

Người đứng đầu Chính phủ đã nói và làm như thế, nhưng ở cấp thừa hành, việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong chi tiêu công dường như rất khó thực hiện và vô cùng khó kiểm soát. Hàng ngày đọc báo, nghe đài, ở đâu cũng thấy nhan nhản thông tin về sự lãng phí ngân sách nhà nước. Tại tỉnh Đắk Lắk, năm 2008 tuyến kênh Hồ thủy lợi Ea Súp Thượng được khởi công xây dựng nhằm phục vụ nhu cầu tưới tiêu cho hơn 200 ha cây trồng tại xã Cư Mlanh, huyện Ea Súp với tổng kinh phí đầu tư lên đến 25,34 tỷ đồng bằng nguồn vốn trái phiếu Chính phủ. Đầu năm 2012, công trình hoàn thành và được bàn giao cho Công ty quản lý khai thác công trình thủy lợi Đắk Lắk quản lý. Tuy nhiên, chỉ sau ngày khánh thành, công trình đã bị bỏ hoang, xuống cấp trầm trọng và không phát huy tác dụng. Tại Ninh Bình, Nhà máy xử lý nước thải sinh hoạt ở thị trấn Me, huyện Gia Viễn được đầu tư xây dựng với số vốn gần 11 tỷ đồng rồi bị bỏ hoang phế ngay từ khi hoàn thành năm 2012 đến nay. Đặc biệt, tại khu kinh tế Dung Quất (huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi) hiện có tới 12 công trình, dự án tiền tỷ bỏ hoang từ nhiều năm qua. Phần lớn trong số đó là các công trình, dự án của Công ty Công nghiệp tàu thủy Dung Quất (thuộc tập đoàn Vinashin), nay là Công ty TNHH MTV Công nghiệp tàu thủy Dung Quất. Tổng diện tích đất bị bỏ hoang của 12 dự án này lên đến 270 ha. Nhiều công trình, tòa nhà nằm tại những vị trí đắc địa của khu kinh tế Dung Quất dù đã được hoàn thiện phần thô cũng bị bỏ hoang suốt từ năm 2008 đến nay…

Có một nghịch lý là các “ông lớn” như ngành điện, xăng dầu, xi măng, sắt thép… càng lỗ lại càng lớn mạnh, lương của các sếp trong ngành càng khủng!? Khái niệm “chuyển giá”, đầu tư ngoài ngành ra đời từ các tổng công ty, tập đoàn kinh tế này. Còn nhớ cuối năm 2016, Thanh tra Bộ Tài chính đã thanh tra 11 công ty xổ số kiến thiết khu vực miền Nam và đã phát hiện, hết năm 2015 tổng đầu tư tài chính dài hạn của 11 công ty này hơn 1.078 tỷ đồng. Tuy nhiên, chí có hơn 80,8 tỷ đồng (chiếm 7,5% tổng vốn đầu tư tài chính dài hạn) được đầu tư vào lĩnh vực hoạt động chính (kinh doanh xổ số). Trong khi có tới 997,4 tỷ đồng (chiếm 92,5% tổng vốn đầu tư tài chính dài hạn) được dùng đầu tư ngoài lĩnh vực kinh doanh xổ số. Vào thời điểm thanh tra, dù đã được UBND tỉnh phê duyệt phương án thoái vốn, nhưng hơn 997 tỷ đồng đầu tư ngoài ngành của các công ty này vẫn chưa thoái được.

Cần khẳng định rằng, từ sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII, công tác lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành của Chính phủ về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đã được chú trọng, thực hiện quyết liệt, mạnh mẽ và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác này vẫn còn bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế, yếu kém cần được khắc phục. Đó là việc quản lý, sử dụng ngân sách Nhà nước tuy đã gắn với yêu cầu tiết kiệm nhưng tình trạng lãng phí, thất thoát vẫn còn nhiều; việc mua sắm, sử dụng trang thiết bị, phương tiện của cơ quan, tổ chức trong khu vực Nhà nước vẫn còn lãng phí. Năm 2016, Thanh tra Bộ Tài chính thực hiện 47 cuộc thanh tra, kiểm tra và kiến nghị xử lý tài chính 16.742,5 tỷ đồng, trong đó phát hiện 28.800 khoản chi chưa chấp hành đúng quy định. Có những địa phương tổ chức lễ kỷ niệm thành lập tỉnh, tái lập tỉnh gây lãng phí và tốn kém như tỉnh Vĩnh Phúc chi 65 tỷ đồng mua quà tặng dịp kỷ niệm 20 năm tái lập tỉnh, Tập đoàn Than-Khoáng sản Việt Nam yêu cầu các đơn vị bỏ ra hàng chục tỷ đồng mua kỷ niệm chương 80 năm ngày truyền thống… Đó là những ví dụ cụ thể nhất cho thấy những tồn tại trong công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí chưa được khắc phục triệt để.

Thất thoát ngân sách, lạm chi, chi sai… người dân thấy rõ nhất. Chính phủ cũng không phải không thấy rõ thực trạng này ngày càng phổ biến. Thế nhưng  dường như cho đến bây giờ Chính phủ vẫn chưa tìm ra phương cách hữu hiệu để ngăn chặn vấn nạn này. Lãng phí, thất thoát ngân sách đang thực sự trở thành một vấn nạn và đã nhiều lần được đưa vào chương trình nghị sự của Quốc hội. Có ý kiến cho rằng, Quốc hội nên bố trí thời gian tại một kỳ họp trong năm để thảo luận, cho ý kiến về báo cáo của Chính phủ trong thực hiện luật, thay vì chỉ gửi báo cáo để đại biểu nghiên cứu như đang làm. Bên cạnh đó, hệ thống cơ quan quản lý Nhà nước từ Trung ương đến địa phương cần tập trung chỉ đạo đẩy mạnh việc hoàn thiện hệ thống định mức, tiêu chuẩn, chế độ. Cần tiếp tục chỉ đạo quyết liệt công tác cải cách hành chính, tập trung rà soát lại bộ máy quản lý Nhà nước, bám sát quy định của Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Và quan trọng nhất là cần xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, nhất là trách nhiệm người đứng đầu trong công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; đồng thời thực hiện tốt công tác biểu dương, khen thưởng kịp thời các đơn vị, cá nhân làm tốt việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí… Thực hiện đồng bộ các giải pháp nêu trên thì tình trạng thất thoát, lãng phí trong chi tiêu ngân sách Nhà nước sẽ được hạn chế dần, qua đó tiết kiệm được nguồn lực rất lớn phục vụ xây dựng và phát triển đất nước.

Thảo Linh