Chính trị 06:30, 15/06/2016 GMT+7

Hồ Bá Cự sớm mang trong mình những khát khao và hoài bão lớn. Sau một thời gian dạy học ở huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, Hồ Bá Cự quyết định bỏ nghề dạy học để có điều kiện hoạt động cách mạng. Mùa xuân 1920, Hồ Bá Cự đổi tên là Hồ Tùng Mậu cùng Lê Hồng Sơn, Nguyễn Thị Tích, Đặng Quỳnh Anh dưới sự dẫn đường của Đặng Xuân Thanh, một số thanh niên yêu nước bí mật sang Thái Lan. Sau ba tháng, cụ Đặng Thúc Hứa đã gửi anh sang Trung Quốc hoạt động cách mạng. Năm 1923, Hồ Tùng Mậu cùng Lê Hồng Sơn... thành lập tổ chức “Tâm Tâm xã”.  Tháng 3-1924, Hồ Tùng Mậu được Phan Bội Châu giao nhiệm vụ mang tài liệu về nước tuyên truyền và vận động thanh niên xuất dương. Tháng 11-1924, Nguyễn Ái Quốc từ Liên Xô về Quảng Châu (Trung Quốc), Người đã gặp mặt những thanh niên Việt Nam yêu nước trong “Tâm Tâm xã”. Trên cơ sở đó, năm 1925, Nguyễn Ái Quốc kết nạp một số thanh niên này vào “Cộng sản đoàn”. Tháng 6-1925, Người thành lập tổ chức “Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí hội” và mở lớp huấn luyện chính trị cho thanh niên ở trong nước sang. “Ban huấn luyện chính trị đặc biệt” đặt ở ngôi nhà số 13 đường Văn Minh (Quảng Châu). Hồ Tùng Mậu và Lê Hồng Sơn là trợ giảng của Nguyễn Ái Quốc.

Tháng 3-1926, do yêu cầu của cách mạng, Nguyễn Ái Quốc đã giới thiệu Hồ Tùng Mậu gia nhập Đảng cộng sản Trung Quốc. Từ năm 1927-1929, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã 3 lần bị bắt giam và chịu mọi cực hình tra tấn của nhà tù đế quốc. Đầu năm 1930, đồng chí Hồ Tùng Mậu cùng Lê Hồng Sơn chuẩn bị tích cực cho Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc triệu tập tại Cửu Long, Hương Cảng (Trung Quốc) ngày 3-2-1930.

Tháng 6-1930, Hồ Tùng Mậu bị cảnh sát Anh bắt tại Trung Quốc, chúng giao đồng chí cho thực dân Pháp ở Đông Dương. Ngày 6-2-1931, thực dân kết án Hồ Tùng Mậu khổ sai chung thân đày đi Kon Tum. Trải qua các nhà lao của đế quốc như nhà lao Vinh, Kon Tum, Ban Mê Thuột, Trà Khê (Phú Yên)... nhưng ông vẫn luôn giữ vững khí tiết người cộng sản, biến nhà tù thành trường học cách mạng. Ông đã trở thành nhà viết kịch, nhà văn, nhà thơ trong tù qua các tác phẩm thơ văn yêu nước và cách mạng. Chặng đường cách mạng kiên cường, bất khuất của đồng chí Hồ Tùng Mậu trong lao tù đế quốc kéo dài hơn 14 năm. Nhiều nhà tù khắc nghiệt thử thách lòng trung kiên với lý tưởng, với nhân dân, với đất nước của người chiến sĩ cộng sản Hồ Tùng Mậu. Chí khí cách mạng của Hồ Tùng Mậu luôn tỏa sáng giữa chốn lao tù đế quốc:

“Cái nợ non sông trót hẹn hò

Đường đời bao quản bước quanh co

 Anh hùng khôn luận nơi thành bại

Thà chết còn hơn mất tự do”.

Năm 1941, Hồ Tùng Mậu hết hạn tù. Trước khi trả tự do cho đồng chí, chánh thanh tra mật thám ở Vinh là Amber cho dẫn vợ con ông vào nhà lao và dụ dỗ hợp tác với chúng, thôi làm cách mạng. Ông cương quyết cự tuyệt. Vì sự cự tuyệt đó, chính quyền thực dân đưa ông đi “an trí” ở căng Trà Khê (Phú Yên). Ngày 9-3-1945, Nhật đảo chính hất cẳng Pháp ở Đông Dương, Hồ Tùng Mậu và các đồng chí tranh thủ cơ hội thoát khỏi căng an trí. Ra khỏi tù được ít ngày, Chính phủ Trần Trọng Kim viết thư mời nhà cách mạng lão thành Hồ Tùng Mậu vào Huế làm cố vấn. Hồ Tùng Mậu khéo léo từ chối lời mời này.

Cách mạng tháng Tám thành công, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh ủy thác làm nhiệm vụ tổ chức hệ thống liên lạc giữa Ủy ban nhân dân cách mạng các địa phương từ Bắc vào Nam. Năm 1946, đồng chí được cử làm Giám đốc kiêm Chính ủy Trường quân chính Trung bộ. Kháng chiến toàn quốc bùng nổ, đồng chí được Đảng và Chính phủ giao nhiệm vụ làm Chủ tịch Ủy ban kháng chiến hành chính Trung bộ và Ủy viên Liên khu ủy Liên khu 4. Năm 1947, đồng chí giữ chức Tổng thanh tra Chính phủ. Năm 1951, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng, đồng chí Hồ Tùng Mậu được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Đồng chí là Hội trưởng Hội Việt - Hoa hữu nghị đầu tiên. Đồng chí có uy tín lớn trong nhân dân và trong đội ngũ cán bộ, được mọi người thân mật gọi là “Cụ Mậu”, “Cụ Hồ em”. Dù ở cương vị nào, đồng chí Hồ Tùng Mậu cũng thể hiện là một người cán bộ lão thành cương trực và trung hậu, luôn sẵn sàng làm nhiệm vụ với một tinh thần trách nhiệm cao.

Với phẩm chất cách mạng tốt đẹp cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư, với tinh thần tận tụy, thanh liêm, “Dĩ công vi thượng”, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh chọn làm Tổng thanh tra Chính phủ đầu tiên. Hồ Tùng Mậu được chọn là vì ông vừa có đạo đức vừa có tài, đủ năng lực phân định đúng - sai trong việc thực thi chính sách của Đảng và Chính phủ trong các cơ quan công quyền và các cá nhân có chức quyền. Tài sản của dân được dân giao phó, ông luôn lấy chữ vì dân làm đầu, ghét thói đặc quyền, đặc lợi, không bao giờ lợi dụng quyền hạn, chức vụ công tác để mưu cầu lợi ích riêng cho gia đình, cá nhân.

Ngày 23-7-1951, khoảng 5 giờ chiều, trên đường đi công tác qua thị trấn Còng (Thanh Hóa), đoàn cán bộ của đồng chí Hồ Tùng Mậu bị máy bay giặc Pháp phát hiện và đuổi bắn. Người cán bộ lãnh đạo ngành thanh tra Chính phủ đã hy sinh giữa lúc còn tràn đầy năng lực cống hiến. Tin dữ bay về Việt Bắc, Hồ Chủ tịch nghẹn ngào viết điếu văn chia tay người đồng chí lâu năm, người cộng sự gần gũi và đắc lực: “... Mất chú, đồng bào mất một người lãnh đạo tận tụy, Chính phủ mất một người cán bộ lão luyện. Đoàn thể mất một người đồng chí trung thành, và tôi mất một người anh em chí thiết”.

Trọn cuộc đời cách mạng 31 năm không ngừng nghỉ, đồng chí Hồ Tùng Mậu từ một người yêu nước đã trở thành một chiến sĩ cộng sản, một cán bộ lão luyện trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc. Đồng chí Hồ Tùng Mậu đã trở thành tấm gương trong sáng của một người cộng sản: Có lý tưởng cao cả, hoạt động nhiệt thành, phẩm chất kiên trung, trí tuệ mẫn tiệp, phong cách bình dị.

H.A (tổng hợp)