Chính trị 07:03, 08/01/2016 GMT+7

Hơn 10 năm trước, tham nhũng đã trở thành vấn nạn nhức nhối khiến nhân dân cả nước vô cùng bức xúc, trong đó chấn động nhất là vụ việc tại PMU 18. Trước sự hoành hành bòn rút của công và ăn chơi trác táng của các quan tham, người ta đã đặt câu hỏi vì sao cả một hệ thống kiểm tra, giám sát chặt chẽ và nhiều tầng nấc từ trung ương đến các bộ, ngành, địa phương lại để lọt một số ít kẻ tham nhũng? Đã có nhiều câu trả lời mang cả yếu tố chủ quan và khách quan, thậm chí một số nhà phân tích còn nêu lên nguyên nhân là do “lỗi hệ thống”! Thế nên khi Luật Phòng, chống tham nhũng ra đời, đông đảo nhân dân đã kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển cơ bản chống lại vấn nạn này. Tuy nhiên, bất chấp Luật Phòng, chống tham nhũng đã có hiệu lực, các vụ tiêu cực, tham nhũng sau này còn gây chấn động và gây thiệt hại ghê gớm hơn bội phần, điển hình là các vụ tham nhũng tại Vinashin, Vinalines và gần đây là 8 vụ “đại án tham nhũng” kể trên.

Cho dù xảy ra ở thời điểm cách nhau cả thập kỷ và ở những lĩnh vực hoàn toàn khác nhau nhưng có thể thấy không ít bài học đau xót đã lặp lại. Đó là tình trạng các đối tượng lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao, lợi dụng sơ hở trong công tác quản lý, sự kiểm tra, giám sát của cơ quan, đơn vị để chiếm đoạt tài sản nhà nước hoặc nhũng nhiễu, đòi hối lộ. Điển hình như vụ Huỳnh Ngọc Sỹ phạm tội “Nhận hối lộ” xảy ra tại Ban quản lý Dự án đại lộ Đông Tây; vụ Lê Dũng cùng đồng phạm gồm 46 bị can phạm tội “lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong thi hành công vụ”, “lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, “buôn lậu” xảy ra tại Công ty Thực phẩm công nghệ Sài Gòn; vụ Huỳnh Thị Huyền Như...

Với những vụ án tham nhũng “đình đám” xảy ra thời gian qua cho thấy, Luật  Phòng, chống tham nhũng chưa làm được điều kỳ vọng ban đầu là tạo hành lang pháp lý, chế tài đủ mạnh để ngăn chặn và đẩy lùi tham nhũng. Tại hội nghị tổng kết 10 năm thực hiện Luật Phòng, chống tham nhũng do UBND thành phố Hồ Chí Minh tổ chức ngày 24-12-2015, Phó thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, Phó trưởng ban thường trực Ban chỉ đạo phòng, chống tham nhũng Trung ương đã thừa nhận “Công tác phòng, chống tham nhũng chưa đạt yêu cầu. Tham nhũng vẫn còn nghiêm trọng với những biểu hiện tinh vi, phức tạp, diễn ra ở nhiều lĩnh vực, nhiều cấp, nhiều ngành, gây bất bình trong xã hội”. Trong những vụ việc tham nhũng đã bị phát hiện, có một số vụ thể hiện lợi ích nhóm khá rõ, trong đó có những vụ tạo ra lợi ích nhóm một cách tinh vi từ việc xây dựng cơ chế chính sách để làm lợi cho một nhóm người.

Trong khi đó, từ các bộ, ngành đến địa phương, các báo cáo tổng kết 10 năm thực hiện Luật Phòng, chống tham nhũng vẫn chưa đi vào thực chất. Thật khó tin khi suốt 8 năm qua, cả nước chỉ có 18 trường hợp trong tổng số khoảng 5,5 triệu lượt người kê khai tài sản bị kỷ luật do kê khai không trung thực. Cũng thật khó tin khi trong 9 tháng năm 2015, cả hai thành phố lớn nhất nước đều “không phát hiện trường hợp tham nhũng nào”!?

Từ những điều nêu trên, có thể khẳng định từ trước đến nay hay về sau, nạn tham nhũng ngày càng trở nên nghiêm trọng hơn hoàn toàn không phải do “lỗi hệ thống” mà chính là do chúng ta đang thực hiện Luật Phòng, chống tham nhũng một cách rất hình thức. Nếu không dẹp bỏ tính hình thức thì thật khó để trả lời khi nào đẩy lùi được tham nhũng!

Linh Tâm