Chính trị 08:57, 13/06/2014 GMT+7

Trong suốt chiều dài lịch sử, Việt Nam đã trải qua nhiều cuộc chiến tranh chống ngoại xâm nên phần lớn thư tịch cổ quốc gia trong các giai đoạn đã bị quân xâm lược tiêu hủy với mục tiêu xóa sạch văn hóa Việt để dễ bề đồng hóa. Tuy nhiên, với những tài liệu chính sử còn lại đến nay cũng đủ chứng minh người Việt Nam đã có chủ quyền lịch sử từ rất lâu đời trên 2 quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, đặc biệt là thời kỳ nhà Nguyễn (1802-1945).

Năm 1802, vua Gia Long lập ra vương triều nhà Nguyễn. Năm 1803, ông đã cho thành lập lại Đội Hoàng Sa và Bắc Hải để vươn ra biển lớn. Đến năm 1816, vua Gia Long thực hiện hàng loạt hành động chủ quyền như đo đạc lịch trình, tổ chức các hoạt động trên toàn tuyến Hoàng Sa và Trường Sa... Đồng thời ông đã kết hợp Đội Hoàng Sa, Bắc Hải vào thủy quân. Quân đội thủy quân của nhà Nguyễn thời kỳ này rất mạnh, nhờ có sự giúp đỡ của các nước phương Tây. Bằng việc làm đó, vua Gia Long đã cắm thêm một cột mốc rất lớn trong việc khẳng định chủ quyền của Việt Nam tại Hoàng Sa và Trường Sa.

Đến thời vua Minh Mệnh, ông đã đưa hoạt động chủ quyền Hoàng Sa và Trường Sa lên đỉnh cao nhất. Hoạt động chủ quyền thời kỳ này rất phong phú, đa dạng và bằng nhiều hình thức. Điều này thể hiện trên các tư liệu rất phong phú trong nước, quốc tế, trong triều đình và ngay cả tư liệu trong dân gian. Cụ thể, tại đảo Lý Sơn đã phát hiện ra văn bản ghi rõ việc tổ chức cho người ra Hoàng Sa và Trường Sa như thế nào. Các văn bản này đều có dấu và ấn của nhà vua.

Đến thời vua Thiệu Trị, thời kỳ này hoạt động chủ quyền trên 2 quần đảo vẫn được duy trì. Một điều lạ là có rất nhiều “đơn” xin ra Hoàng Sa, Trường Sa và đích thân vua phê bút. Vì công việc bận, vì bão gió nên chưa cho người ra Hoàng Sa, Trường Sa. Xét về văn bản thì những châu phê này rất có giá trị, bởi hoạt động chủ quyền tại Hoàng Sa và Trường Sa đã rất được nhà vua quan tâm. Ngay cả việc đưa người ra ngoài đó, phải đích thân vua xem xét là có nên đưa hay không.

Năm Tự Đức thứ 22 (năm 1869) có một chiếc tàu đi từ Phúc Kiến (Trung Quốc) sang Singapore, đi qua Hoàng Sa, Trường Sa bị đắm. Nhà Nguyễn đã tổ chức cứu hộ, cứu nạn một cách đầy đủ và nghiêm chỉnh. Lúc này, bộ Hộ tâu lên vua Tự Đức. Vua Tự Đức phê: “Việc này bộ Binh đã báo cáo rồi, sao bây giờ mới báo cáo”. Điều này cho thấy hoạt động thực thi chủ quyền đến thời vua Tự Đức vẫn rất đầy đủ và trách nhiệm cao. Năm 1869, Việt Nam đã mất 6 tỉnh Nam kỳ vào tay Pháp. Đến lúc triều đình nguy cơ không giữ được độc lập nhưng ý thức trách nhiệm về chủ quyền của mình ở Hoàng Sa và Trường Sa vẫn giữ vững. Và sự quan tâm này lại có ở nhiều cơ quan như bộ Hộ, bộ Binh và cả nhà vua.(*)

Dưới thời nhà Nguyễn, việc quản lý, thực thi chủ quyền ở Hoàng Sa, Trường Sa đã được tiến hành đều đặn và tổ chức rất chặt chẽ. Điều đó được ghi nhận qua nhiều tài liệu, trong đó Châu bản là loại tư liệu có giá trị đặc biệt. Theo giáo sư Phan Huy Lê, trong 773 tập Châu bản còn bảo tồn đến nay, có 18 tờ Châu bản liên quan đến Hoàng Sa, Trường Sa. Rồi có thêm 1 tờ Châu bản thời Bảo Đại do nhà sử học Phan Thuận An lưu giữ và tặng Chính phủ. Điều đáng lưu ý, Châu bản là một di sản văn hóa của quốc gia. Ngày 14-5-2014, Châu bản của Việt Nam đã được UNESCO công nhận là “Di sản Tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương”. Và di sản này có đủ giá trị để nâng cấp lên thành Di sản Tư liệu thế giới. Việc UNESCO vinh danh Châu bản của Việt Nam diễn ra đúng vào lúc nhân dân cả nước ta đang kiên quyết đấu tranh phản đối hành động sai trái của Trung Quốc khi hạ đặt giàn khoan Hải Dương 981 vào thềm lục địa thuộc vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam. Đây cũng là sự trùng hợp có ý nghĩa. Đồng thời chúng ta có thêm một cơ sở lịch sử, pháp lý vững chắc để đấu tranh bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc mà cha ông để lại.     

Thế Nhàn
(*) Theo nội dung triển lãm “Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam - Những bằng chứng lịch sử” tại Bảo tàng Lịch sử quân sự (Hà Nội).