Cần chứng cứ lịch sử về mỹ tự thần Thành hoàng đình Tân Lập Phú

01:30 PM - 26/12/2018

BP - Trong thiết chế văn hóa tín ngưỡng, tôn giáo của người Việt ở Bình Long, đình Tân Lập Phú giữ vị trí quan trọng trong đời sống. Bởi đây là ngôi đình duy nhất đánh dấu quá trình tiền hiền khai khẩn và hậu hiền khai cơ được bảo tồn đến ngày nay. Đình không chỉ là nơi kết nối mạch nguồn văn hóa giữa cư dân ở các vùng miền mà còn là nơi bảo lưu các thiết chế văn hóa, tín ngưỡng, nghệ thuật, góp phần làm đa dạng di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh.

Tên đình gắn với tên làng

Đình Tân Lập Phú tọa lạc tại phường Phú Thịnh, thị xã Bình Long được khởi dựng vào năm 1923. Trước đây, làng Tân Lập Phú là vùng rừng rậm, hoang vu, dân cư thưa thớt, chưa có địa danh và đơn vị hành chính. Đến năm 1698, sau khi chúa Nguyễn Phúc Chu mở rộng đất nước về phương Nam, cơ cấu hành chính mới được thiết lập, vùng đất Tân Lập Phú thuộc huyện Phước Long, tổng Bình An, dinh Trấn Biên. Năm 1906, trên địa bàn tỉnh Thủ Dầu Một, thực dân Pháp trích dần đất các tổng Quản Lợi, Bình Sơn, Cửu An, Minh Ngãi của đại lý Hớn Quản để thành lập 7 làng, trong đó có làng Tân Lập thuộc tổng Tân Minh. Đến ngày 31-12-1908, thực dân Pháp thành lập một làng mới lấy tên là Tân Phú. Ngày 6-4-1923, Thống đốc Nam kỳ ban hành nghị định giải thể làng Tân Phú, nhập vào làng Tân Lập, thành lập một làng mới, lấy tên là làng Tân Lập Phú, nghĩa là vùng đất mới trù phú và thịnh vượng.

Toàn cảnh ngôi đình Tân Lập Phú - thờ ngài Trịnh Hậu

Nhân dân làng Tân Lập Phú lúc này gồm một bộ phận cư dân vùng Thuận - Quảng và người dân tộc thiểu số bản địa. Trong điều kiện khó khăn về nhiều mặt, nhu cầu cần có một nơi để sinh hoạt tín ngưỡng, tạo niềm tin trong cuộc sống càng trở nên cấp thiết. Nhân dân trong vùng lập một am nhỏ bằng tranh, tre, vách nứa để thờ cúng. Vị thần được thờ phụng có lẽ là một vị thổ thần. Càng về sau, điều kiện kinh tế phát triển, dân cư đông đúc, cơ sở thờ tự được nâng cấp, mở rộng về quy mô, mang dáng dấp của một ngôi đình. Nhân dân lấy tên làng đặt tên cho ngôi thờ tự là đình Tân Lập Phú.

Thần thành hoàng và sắc phong

Theo các sử liệu qua các triều đại và quan niệm dân gian, thành hoàng là vị cai quản, phù hộ cho một cộng đồng người. Những người có tên tuổi rõ ràng, có công trạng với triều đình, giúp đỡ nhân dân hoặc những người sinh thời có công khai khẩn lập làng, những vị anh hùng của làng xã đều được vua ban sắc phong.

 Sắc phong là báu vật thiêng liêng thể hiện sự thừa nhận về mặt pháp lý của triều đình đối với thôn làng; đồng thời, sắc phong còn là cơ sở để dân làng xác định toàn bộ cuộc sống của mình được thần linh bảo hộ. Theo tác giả Lê Công Lý trong bài viết “Việc phong thần ở Nam bộ thời Pháp thuộc” in trong kỷ yếu khoa học đề tài khoa học cấp cơ sở “Đình thần Bình Dương - giá trị lịch sử văn hóa” cho biết: Sắc Bảo Đại thập nhị niên năm 1937 phong cho thần Thành hoàng đình Lập Phú danh hiệu Tĩnh Hậu trung đẳng thần, theo bản khai thần tích, thần sắc ngày 13-12-1938 của ông bang biện Trần Văn Cầu, làng Tân Lập Phú, tổng Tân Minh, đại lý Hớn Quản, tỉnh Thủ Dầu Một.

Dựa vào thần sắc của vua Bảo Đại, đình Tân Lập Phú thờ vị thần thành hoàng có tên mỹ tự là Tĩnh Hậu trung đẳng thần. Đình có sắc phong, thần Thành hoàng được ban mỹ tự, nhân dân trong vùng vui mừng, trân trọng gìn giữ. Trải qua thời gian do ảnh hưởng của chiến tranh, đứt quãng của nguồn cội, đến nay, đình không lưu giữ được sắc phong. Cùng với đó, mỹ tự của Thành hoàng đình Tân Lập Phú cũng có sự thay đổi. Những tư liệu gián tiếp và các tư liệu thành văn bước đầu đều nhận định rằng, đình Tân Lập Phú thờ ngài Trịnh Hậu - một tướng nhà Lê được nhà Nguyễn phong chức Trung đẳng thần, là người có công giúp nhân dân làm ăn sinh sống. Vậy đình Tân Lập Phú thờ ai?

Ngài Tĩnh Hậu hay Trịnh Hậu?

Theo các tư liệu đã được công bố và chứng cứ ghi chép tại đình Tân Lập Phú cho biết: Đình Tân Lập Phú thờ vị Thành hoàng bổn cảnh có tên là Trịnh Hậu. Vậy nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi tên mỹ tự từ Tĩnh Hậu sang Trịnh Hậu là do đâu? Do sự biến đổi của tình hình kinh tế, văn hóa, xã hội, làng Tân Lập Phú có nhiều lần thay đổi địa giới hành chính, dẫn đến việc lưu giữ sắc phong được vua Bảo Đại cấp không được chú trọng. Những người có vai trò trong việc cấp sắc phong và những người cai quản ngôi đình do điều kiện kinh tế - xã hội đã di cư sang nơi khác sinh cơ lập nghiệp, dẫn đến tình trạng những người di cư đến sau, định cư trên vùng đất mới chỉ được truyền miệng thay vì ghi chép, kêu cầu vị Thành hoàng bổn cảnh là Tĩnh Hậu trung đẳng thần thì lại tam sao thất bản thành Trịnh Hậu trung đẳng thần. Trải qua thời gian, người nọ truyền cho người kia, nhân dân mặc định quen gọi rồi dần trở thành vị thần có mỹ tự là Trịnh Hậu trung đẳng thần trong thờ cúng, tín ngưỡng và lễ hội.

Do đại bộ phận cư dân làng Tân Lập Phú trước đây là những cư dân di cư từ vùng Bình - Trị - Thiên - Thuận - Quảng, một số lưu dân phát âm phương ngữ tiếng Việt không phân biệt được thanh hỏi, thanh ngã trong các phụ âm đầu s/x, r/d/gi, tr/ch dẫn đến tình trạng thay đổi cách phát âm nhằm dễ đọc và viết. Vì vậy, chữ Tĩnh chuyển sang đọc thành chữ Trịnh, mỹ tự Tĩnh Hậu đọc và ghi chép thành Trịnh Hậu để phù hợp với phương ngữ địa phương vùng miền.

Cần có những xác minh khoa học

Đối với người dân làng Tân Lập Phú trước đây và nhân dân vùng Bình Long ngày nay, thành hoàng thờ trong ngôi đình là vị thần có công lớn giúp nhân dân tạo dựng niềm tin trong điều kiện khó khăn thời kỳ đầu khai hoang lập làng. Dù cuộc sống khó khăn đến đâu, trong bất kỳ hoàn cảnh nào nhân dân trong vùng vẫn giữ vững một niềm tin về vị thần đã giúp họ vượt qua khó khăn trong suốt chiều dài lịch sử đến ngày nay.

 Đạo lý ấy được đời cha gửi gắm cho đời con, đời con để lại cho đời cháu và cứ thế lưu truyền 1 năm hai tiết lại tổ chức lễ cúng để tưởng nhớ công ơn của thành hoàng. Bên cạnh đó, hằng năm chính quyền và nhân dân còn tổ chức lễ Kỳ yên, Cầu bông để cầu mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, gia đình ấm no, hạnh phúc. Với những giá trị về lịch sử, văn hóa, năm 2016, đình Tân Lập Phú được UBND tỉnh công nhận là di tích cấp tỉnh.

Tuy nhiên, để phát huy giá trị loại hình di tích này cần phải hoàn thiện chứng cứ lịch sử. Muốn biết chứng cứ lịch sử khoa học thì không thể dựa trên nguồn tư liệu truyền miệng mà phải căn cứ các tư liệu văn hóa, văn học dân gian, thần tích, sắc phong. Và điều quan trọng là rất cần sự quan tâm của các nhà quản lý, sự nghiên cứu, đánh giá của các cấp, ngành, nhà khoa học để đình Tân Lập Phú đáp ứng lòng mong mỏi của hậu thế.

Đình Tâm

Hay!!
Họ tên:
Email:
Bình luận:
Bình luận
Hãy là người bình luận đầu tiên. Vui lòng để lại lời bình ở nội dung trên.

Tổng biên tập: Đoàn Như Viên

Giấy phép xuất bản số: 145/GP-BTTTT của Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 25/4/2014

Bản quyền Báo Bình Phước

Tòa soạn:

Số 5 - Nguyễn Văn Linh - P. Tân Phú - TP. Đồng Xoài - Tỉnh Bình Phước

Điện thoại: 0271.3881828

Phòng Báo điện tử: 0271.3887189

Fax: 0271.3860879

Email:

toasoanbaobinhphuoc@gmail.com
baodientubinhphuoc@gmail.com

Liên hệ quảng cáo: 0271.3879452

Ghi rõ nguồn "Bình Phước Online" khi phát hành lại thông tin từ Website này